2 Soorten Ondernemingsraden in dialoog met bestuurder

Als trainer van ondernemingsraden heb ik de gewoonte om eerst een overlegvergadering bij te wonen alvorens ik de training geef.

Ik wil nu een voorbeeld geven van een dialoog met de bestuurder van een zwakke en sterke OR.

De namen heb ik natuurlijk gewijzigd en ik heb altijd toestemming gekregen om de overlegvergadering op mijn telefoon op te nemen.

De zwakke ondernemingsraad.

Aan de orde is een bezuinigingsronde en een daaruit voortvloeiende reorganisatie bij een GGZ-instelling.

In het informeel overleg tussen de bestuurder en de voorzitter en secretaris van de OR heeft de bestuurder te kennen gegeven: " Dit is uitvoerig besproken in het MT. We hebben een weloverwogen besluit genomen. Er is geen ontkomen aan".

In dit overleg heeft de voorzitter van de OR zich niet uitgelaten over de procedure en de niet-betrokkenheid bij de ontwikkeling van de plannen.

De vergadering begint en de voorzitter heet de bestuurder welkom. De agenda wordt bij punt 4 ineens heel erg interessant: de adviesaanvraag.

de voorzitter: " Agendapunt 4 (laatste) is aan de orde, het woord is aan de bestuurder. Zijn stem mist stevigheid.

De bestuurder legt zijn map neer en kijkt de kring rond. "Ik heb jullie advies gelezen," zegt hij. "Maar ik ga het besluit gewoon uitvoeren."

Geen pauze. Geen nuance. "Het gaat door. Punt uit."

Even blijft het stil. Maar het is geen krachtige stilte — het is leegte.

De voorzitter kijkt naar zijn papieren. Bladzijde één. Dan twee. Alsof het antwoord daar ergens staat.

"Eh… ja," zegt hij. "We hadden wel gehoopt dat u iets met onze punten zou doen."

De bestuurder haalt zijn schouders op. "Dat heb ik gedaan. Ik heb ze gelezen."

Een paar OR-leden glimlachen ongemakkelijk. Iemand mompelt iets dat niet te verstaan is.

Selma, nieuw in de OR, probeert iets: "Maar er zitten wel risico's aan…"

De bestuurder onderbreekt haar direct. "Er zitten altijd risico's aan besluiten."

Hij kijkt weer naar de voorzitter. "Dus we gaan verder."

De voorzitter knikt. Te snel.

"Ja… oké… maar eh… misschien kunnen we nog een keer kijken naar…" Hij maakt zijn zin niet af.

De bestuurder leunt achterover. "Waarnaar?"

Die vraag hangt zwaar in de lucht.

De voorzitter bladert. Zoekt. Maar hij zoekt niet alleen in zijn papieren — hij zoekt naar houvast.

Krijgt het niet. "Nou ja… sommige punten… van het personeel…"

Zijn stem sterft weg.

De bestuurder zucht hoorbaar. "Kijk," zegt hij, "ik begrijp dat jullie betrokken willen zijn."

Hij zegt het vriendelijk, maar het is geen erkenning — het is afhandeling.

"Maar ik moet beslissingen nemen. En dat heb ik gedaan."

Ronald, normaal gesproken kritisch, zegt nu niets. Hij kijkt naar de tafel.

Selma ook. Armen over elkaar. Afwachtend.

Niemand pakt het op.

De voorzitter probeert nog één keer. "Is er… eh… nog ruimte voor aanpassing?"

De bestuurder schudt zijn hoofd. "Nee." Kort. Definitief. "Het besluit is genomen."

Weer stilte.

Maar nu is het geen spanning meer.
Het is berusting.

Selma kijkt naar de voorzitter alsof ze wacht op iets. Een reactie. Een grens. Die komt niet.

Peter knikt langzaam. "Duidelijk."

En daar gebeurt het. Niet met een klap Maar bijna geruisloos.

De OR geeft het uit handen.

De bestuurder sluit zijn map. "Mooi. Dan gaan we door."

Hij staat op. "Dank voor jullie input." "Ik moet nu weg".

Input?

Het woord blijft achter in de ruimte als hij wegloopt. De deur valt dicht. Niemand zegt iets.

Wat hier misging.

1. Geen regie op het gesprek:

• OR reageert i.p.v. stuurt;
• Geen duidelijke lijn of strategie.

2. Onzeker taalgebruik:

• "eh… misschien…"
• "we hadden gehoopt…"
  = Dit ondermijnt direct de positie .

3. Geen beroep op kader (WOR):

• Geen opschortingstermijn genoemd ;
• Geen rechten benoemd;
  = Bestuurder krijgt vrij spel.

4. Geen onderlinge steun:

• Leden vallen stil;
• Niemand pakt door;
  = bestuurder voelt geen tegenkracht .

5. Psychologisch kantelpunt:

Het cruciale moment: "Duidelijk.";

Dat is het moment waarop de OR feitelijk afstand doet van invloed.

Natuurlijk heb ik daarna n een training de OR bijgespijkerd en de OR heeft zich nu weer duidelijk gepositioneerd.

De sterke ondernemingsraad.

In verband met een te geven training voor een Ondernemingsraad van een Overijsselse gemeente woonde ik een overlegvergadering met de bestuurder bij.

Daarvoor had ik een gesprek met de voorzitter en de secretaris. Daarin werd met name gewezen op de grote problemen die de OR heeft met een adviesaanvraag voor een reorganisatie. De inhoudelijke opmerkingen van de OR zijn niet verwerkt in het reorganisatieplan en van participatie bij de ontwikkeling daarvan was geen sprake. Erger nog: de OR werd geconfronteerd met een volledig uitgekookt plan.

Er zijn momenten waarop medezeggenschap geen overleg meer is, maar een test.

Niet van kennis, niet van procedures, maar van houding, lef en regie. Dit was zo'n situatie.

In het informeel overleg tussen de bestuurder en de voorzitter en secretaris had de bestuurder zich nogal hard opgesteld en gezegd: "Het gaat gewoon door, niet verder zeuren, punt uit". Dat kan interessant worden dacht ik.

Voordat de vergadering begint vraag ik toestemming om de vergadering op mijn telefoon op te nemen. Iedereen gaat akkoord.

De vergadering begint.

De sfeer slaat plotseling om, stilte, alsof er iets in de lucht hangt.

De vergaderruimte voelt kleiner dan anders. Niet door de ruimte zelf, maar door wat er in de lucht hangt.

Aan de ene kant van de tafel zitten bestuurder Alkema, en HR-manager Van Son. Armen strak over elkaar van kom maar op.
Aan de andere kant de ondernemingsraad. Dossiers open, pennen in de aanslag — maar niemand schrijft.

De voorzitter van de OR, Eva, kijkt hem rustig aan. "Dank voor uw reactie op ons advies," begint ze beheerst.

Alkema knikt kort. "Dan zijn we snel klaar. Ik heb het gelezen. Ik ben het er niet mee eens."

Hij leunt iets naar voren. "En laat ik er geen misverstand over laten bestaan: dit besluit gaat gewoon door. Niemand houdt mij tegen."

Wow, deze woorden blijven even hangen. Alsof ze eerst moeten landen, voordat iemand ze durft op te pakken.

Enkele OR-leden schuiven ongemakkelijk op hun stoel. Anderen slaan hun map dicht — nét iets te hard.

Eva niet. Ze blijft stil. Drie seconden. Vier. Vijf. Dan legt ze haar pen neer. "Helder," zegt ze.

Ik merk bij haar geen irritatie en geen verdediging. Alleen dat ene woord.

Alkema fronst licht. Dit had hij zeker niet verwacht.

"Wij begrijpen dat u tempo wilt maken," vervolgt Eva, "Maar u begrijpt ook dat dit geen gewone stap is."

Alkema reageert direct. "Wat ik begrijp, is dat deze organisatie niet stil kan blijven staan omdat de OR twijfels heeft."

Nu schuift Lambert, een ervaren OR-lid, iets naar voren. "Het gaat niet om twijfels," zegt hij rustig. "Het gaat om onderbouwing. Die ontbreekt op cruciale punten."

Alkema draait zijn hoofd iets naar hem toe. "Die onderbouwing is er. U bent het er alleen niet mee eens."

Eva grijpt het moment. "En precies daarom is dit een adviesaanvraag," zegt ze.
"Geen mededeling."

Daar zit hij, de eerste echte tik. Alkema's blik verhardt. "Laten we eerlijk zijn," zegt hij. "Jullie proberen dit tegen te houden."

Weer stilte. Maar nu een andere. Spannender.

Eva buigt iets naar voren. Haar stem blijft laag. "Als wij het hadden willen tegenhouden," zegt ze, "hadden we geen advies geschreven. Dan hadden we alleen 'nee' gezegd " en schuift het document een paar centimeter zijn kant op. "Wij hebben alternatieven aangedragen. Risico's benoemd. Consequenties uitgewerkt."

Een korte pauze.

Eva: "Dat is geen blokkade. Dat is verantwoordelijkheid."

Alkema trommelt met zijn vingers op tafel. "En toch ga ik door," zegt hij.

Daar is hij weer. De uitspraak.

Van Son houdt nog steeds zijn mond.

Nu mengt Dorien, HR-achtergrond, zich in het gesprek. "Dat kan," zegt ze. "Maar niet zonder gevolgen."

Alkema kijkt haar scherp aan. "Is dat een dreigement?"

"Nee," zegt Dorien direct. "Een constatering."

Eva neemt het weer over. "Als u het besluit wilt doorzetten, dan geldt de opschortingstermijn," zegt ze. "Die is er niet voor niets."

Voor het eerst ontstaat er een kleine barst. Alkema zegt niets.

Lambert vult aan: "Die maand is bedoeld om precies dit soort situaties te voorkomen. Besluiten die onder druk worden genomen, zonder draagvlak."

Alkema zucht. Harder dan nodig. "Draagvlak," herhaalt hij. "Dat woord hoor ik hier elke keer."

Eva knikt langzaam. "En toch blijft het belangrijk," zegt ze. "Want zonder draagvlak krijgt u geen uitvoering. Alleen weerstand."

Oei, dat komt binnen. Je ziet het aan zijn blik — heel even wijkt hij uit.

De stilte die volgt is anders dan de eerdere stiltes. Minder scherp. Meer zoekend.

Eva besluit door te pakken. "Laten we het simpel maken," zegt ze. "U wilt vooruit. Dat willen wij ook." Ze kijkt hem recht aan. "De vraag is niet óf het doorgaat." …….. "De vraag is: hoe zorgen we dat het werkt."

Alkema ademt diep in. Zijn schouders zakken een fractie. "Wat stelt u voor?" vraagt hij uiteindelijk.

Yes, daar is het kantelpunt.

Lambert schuift een tweede document naar voren. "Drie aanpassingen," zegt hij. "Daarmee nemen we de grootste risico's weg."

Dorien vult aan: "En we betrekken de uitvoering eerder. Dat voorkomt vertraging later."

Alkema kijkt naar de papieren. Dan naar de OR.

De spanning is er nog — maar de strijd is verschoven.

Niet langer: wie wint, wie zijn zin krijgt, maarwat werkt

Hij knikt langzaam. "Laat me hiernaar kijken.

"Eva leunt iets achterover. "Dat is alles wat we vragen."

Er is uiteindelijk door de bestuurder besloten het reorganisatieplan aan te passen.

Wat mij ook is opgevallen: slechts 3 van de 12 leden hebben zich gemanifesteerd en dit hebben we in een training verwerkt.

De sterke en zwakke punten in dit overleg:

1. Stilte durven gebruiken: is regie houden.

2. Taalgebruik: Wij stellen vast

3. Kader benoemen: Participatie/WOR

4. Collectief optreden: Zwak: slechts 3 leden mengen zich in de discussie.

5. Spanning vasthouden: Sterk: spanning wordt benut.

(Alle namen zijn gewijzigd).